W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Szczegółowe informacje znajdują się w POLITYCE PRYWATNOŚCI I WYKORZYSTYWANIA PLIKÓW COOKIES. X
Dzisiaj jest 23 września 2019 | Imieniny: Bogusława, Tekli, Liberta

Aktualności

Czy Wileńszczyzna może być autonomią?

2016-10-21

Kilka dni temu w Sejmie miała się odbyć konferencja naukowa „Autonomiści. Dążenia do autonomii Wileńszczyzny”. Pełniąca obowiązki szefa Kancelarii Sejmu RP Agnieszka Kaczmarska nie zgodziła się na jej zorganizowanie w gmachu Sejmu. To wydarzenie wywołało ponownie dyskusję na temat Polaków na Litwie. Skoro nasi rodacy czują się dyskryminowani to może lepiej byłoby, gdyby utworzyli autonomię?

Polski Kraj Narodowo-Terytorialny

Idea autonomii Wileńszczyzny po raz pierwszy pojawiła się jesienią 1989 roku. Wtedy to dwaj deputowani do Rady Najwyższej ZSRR Jan Ciechanowicz i Anicet Brodawski wysunęli propozycję powołania Republiki Wschodniej Polski na Kresach północno-wschodnich. Sam Ciechanowicz głosił postulat powołania Wschodniopolskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Polska republika miała obejmować Grodzieńszczyznę oraz białoruską i litewską część Wileńszczyzny. Tym samym zwrócono uwagę na problem około 1,5 miliona Polaków i osób polskiego pochodzenia. Pomysł ten miał poniekąd wsparcie najwyższych władz ZSRR, które sprzeciwiały się litewskim dążeniom niepodległościowym. Rozpadający się Związek Radziecki doprowadził to tego, że budowa autonomii w pierwotnym kształcie przestała być realna.

W tamtym czasie były dwie wizje osiągnięcia autonomiczności. Związek Polaków na Litwie (ZPL) opowiadał się za współpracą z Litwinami i osiągnięciem jak najwięcej przywilejów dla polskiej mniejszości narodowej. Lokalni działacze wywodzących się z KPZR (Jan Ciechanowicz, Czesław Wysocki z Solecznik) zaczęli działać oddolnie. Czyli jedni chcieli działać oficjalnie, drudzy wręcz przeciwnie.

Mapa Polskiego Kraju Narodowo-Terytorialnego

Zapewnienia władz litewskich doprowadziły do tego, że polscy deputowani Wileńszczyzny na zjeździe w Ejszyszkach 6 września 1990 roku jednogłośnie podjęli uchwałę o utworzeniu Polskiego Kraju Narodowo-Terytorialnego. Od tego dnia istnieć miała jednostka autonomiczna w składzie Litwy. Siedzibą autonomii miała być położona centralnie Nowa Wilejka, obecnie wschodnia dzielnica Wilna. Ostatecznie uzgodniono, że terenem autonomicznym miała być część Wileńszczyzny, na której ludność polska stanowiła zdecydowaną większość, a zatem około 4 930 km² z ludnością 215 tys. mieszkańców. Przyjęto hymn terytorium, Rotę, i flagę biało-czerwoną. 2 maja 1991 roku rady rejonów wileńskiego i sołecznickiego proklamowały Polski Rejon Narodowo-Terytorialny. Taki stan rzeczy nie spodobał się elitom litewskim, które obawiały się irredenty, czyli dążeń niepodległościowych czy też połączenia się z Polską. Upadek komunistycznego puczu w Moskwie oznaczał koniec planów utworzenia polskiego regionu autonomicznego. Polskim przywódcom wytoczono procesy karne i zwolniono z pracy. Rozpoczęła się kolonizacja Wileńszczyzny.

Autonomia wyjściem z sytuacji?

Polacy od wielu lat mają ten sam problem jeśli chodzi o Śląsk. Autonomiczność oznaczałaby, że region jest częścią państwa, ale decyduje o sobie sam. Dochody wypracowane przez mieszkańców należałyby do dyspozycji zarządu regionu, czyli rządu. Zwolennicy autonomii mówią także o ochronie tożsamości: języka, kultury, obyczajów i historii. Należy pamiętać, że autonomia nie oznacza oderwania od państwa. Autonomiczny region (jak np. mówią członkowie RAŚ) uznawałby dyplomację, wojsko i politykę monetarną kraju, do którego należy.

Autonomie nie są niczym wyjątkowym. Na świecie oficjalnie istnieje ponad 200 obszarów autonomicznych. W samej Europie jest ich kilkadziesiąt. W Finlandii - Wyspy Alandzkie, Grecji - Góra Athos, Mołdawii - Gagauzja i Naddniestrze, Portugalii - Azory i Madera, Serbii - Kosowo i Wojwodina, Wielkiej Brytanii - Irlandia Północna, Szkocja i Walia oraz we Włoszech - Friuli-Wenecja Julijska, Sardynia, Sycylia, Trydent-Górna Adyga i Dolina Aosty. Podobnie funkcjonują np. Niemcy czy Austria, które są państwami federacyjnymi.

Jak widać są państwa, które zgadzają się na ustępstwa względem określonych grup społecznych. Problem na Litwie dotyczy najliczniejszej grupy Polaków, czyli tych z okręgu wileńskiego (ponad 215 tys. osób). Stanowią oni drugą grupę etniczną w tym rejonie. Na południu i wschodzie okręgu Polacy wciąż stanowią, zarówno w miastach i wsiach, większość. Ustępstwa władz litewskich z pewnością zakończyłoby ciągłe konflikty o polską edukację czy używanie polskiego języka. Z drugiej strony władze litewskie obawiają się, że polska autonomia rozpoczęłaby dążenia do zjednoczenia z Polską. Lituanizacja spowodowała, że duża część Litwinów wzmogła w sobie wartości nacjonalistyczne. Kryzys migracyjny i trudna polityka geopolityczna (w przypadki Litwy zagrożenie ze strony Rosji) jeszcze bardziej radykalizują społeczeństwo. W dodatku Polacy stanowią jedynie ok. 22% wszystkich mieszkańców okręgu wileńskiego. Wszystko wskazuje na to, że ogłoszenie autonomii nie jest realne. Pamiętajmy jednak, że wydarzenia na świecie nie zawsze są "obliczalne" i często nas zaskakują. Czy zrobią to Polacy na Litwie?

BC

Już jakiś czas temu musieliśmy odwiesić do szaf stroje kąpielowe i krótkie spodenki
Zaproszenie na uroczystą galę - Narodowe Dobro 2019
Powoli kończą się wakacje
W sezonie ogórkowym liczy się przede wszystkim sport i wypoczynek
Sezon budowlany rozpoczął się na dobre wraz z nastaniem typowo letniej aury

Rozgoryczenie producentów rzepaku jest ogromne
Napędzają maszyny, ciągną przyczepy i urządzenia rolnicze
GUS opublikował dzisiaj wstępny szacunek głównych ziemiopłodów rolnych i ogrodniczych
Technologia w służbie naturze – GPS pozwala ratować pszczoły Kradzieże uli to prawdziwa zmora hodowców pszczół i producentów miodu
Nadeszły żniwa
Pogoda Warszawa z serwisu

Patronat
  • Polskie Stowarzyszenie Przedsiębiorców: www.izbaprzedsiebiorcow.pl

  • Polskie Stowarzyszenie Przedsiębiorców: www.izbaprzedsiebiorcow.pl


  • Polskie Stowarzyszenie Przedsiębiorców: www.izbaprzedsiebiorcow.pl